Dług gruntowy oczyma Kasi

W prawie niemieckim prym wiedzie zasada abstrakcyjności, a w prawie polskim i w większości krajów europejskich - zasada kauzalności. Te zasady stanowią dwa odległe bieguny - co zaprezentowane jest na powyższym rysunku. Ostatecznie jednak całość regulacji nie odzwierciedla żadnej z tych zasad w czystej postaci, lecz cechuje się odchyleniami odpowiednio dla danego systemu w stronę zasady kauzalności, czy abstrakcyjności. Dzieje się tak z powodu próby wyważenia różnych interesów. Ostatecznie więc rezultat w obu systemach jest zbliżony - jeśli nawet nie taki sam. W związku z tym powstaje pytanie: czy wprowadzać do systemu polskiego zupełnie nową instytucję (obce ciało) zakorzenioną w systemie opartym o inne zasady, czy może lepiej instytucję akcesoryjnej hipoteki pociągnąć trochę bardziej w kierunku zasady nieakcesoryjności (czyli w lewo na osi - patrz rys.)?

Przewłaszczenie na zabezpieczenie: otwarcie umarłej dyskusji

Spotykamy się po południu w sobotę w Mozaice na schadzkach, które rozpoczną dyskusję nad wprowadzanymi zmianami w ograniczonych prawach rzeczowych, która ma nastąpić w nowelizacji przygotowywanej przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego działającą przy Ministrze Sprawiedliwości.

Będziemy dyskutowali nad artykułem Tomasza Karasia zatytułowanym "Pojęcia: kauzalność, abstrakcyjność, akcesoryjność i próba określenia ich wzajemnej relacji w świetle koncepcji causae generalis i cause specialis", który ukazał się w książce "Wybrane Zagadnienia Prawa Cywilnego" pod red. M. Warcińskiego i K. Zaradkiewicza w 2006 roku nakładem wydawnictwa C.H.Beck. (pozycja jest dostępna w colegium Wróblewskiego na ul. Olszewskiego 2 w czytelni).

Rezultaty dyskusji opublikujemy na blogu.

Własność po nowemu

12 i 13 listopada 2007 w Warszawie odbyła się pod auspicjami Komisji Kodyfikacyjnej polsko-holenderska konferencja w sprawie ukształtowania prawa własności w nowym kodeksie cywilnym. Dzięki przebiegłości Michała mogliśmy wziąć udział w tym spotkaniu. Stronę holenderską reprezentował J.H.M Erp z Uniwersytetu Maastricht, natomiast ze strony polskiej przemawiali m.in. prof. E.Gniewek, prof. W.Katner, dr G.Bieniek, S. Rudnicki. Na sali obecny również inspirator wprowadzenia nowego kodeksu cywilnego prof. Z.Radwański.

Konferencja miała charakter ogólnej dyskusji, zagadnienia szczegółowe praktycznie nie były poruszane. Do najciekawszych pomysłów należą propozycje zmian polegających na:

1) rezygnacji z klauzul limitujących (zasady współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarczy przeznaczenie prawa) treść prawa własności oraz pojęcia gruntu – art.140 i 143 k.c. W takim ujęciu granice gruntu, a co za tym idzie prawa własności były ograniczane n przez ustawy szczególne o charakterze publicznoprawnym.
2) wprowadzeniu do kodeksu rodzajów prawa własności: własności konsumenckiej, która miałaby obejmować prawa do rzeczy zaspakajających podstawowe potrzeby człowieka; własności czasowej, której zadaniem byłoby zastąpienie prawa wieczystego użytkowania
3) zastąpieniu terminu rzeczy oznaczonej indywidualnie/gatunkowo na prostsze w zastosowaniu pojęcie rzeczy niezamiennej/zamiennej
4) zmianie charakteru wpisu w księdze wieczystej przy przeniesieniu własności nieruchomości w drodze umowy na wpis konstytutywny; chociaż w dalszych dyskusjach pojawiała się propozycja, aby wprowadzić generalną zasadę konstytutywności wpisu dla powstania lub przejścia praw rzeczowych z jasno określonymi wyjątkami
5) wprowadzeniu specjalnego trybu znoszenia współwłasności przedsiębiorstwa wzorowanego na przepisach dotyczących znoszenia współwłasności gospodarstwa rolnego
6) odejściu od czynnika woli przy dla określenia stanu posiadania; jedynym wyznacznikiem posiadania stałoby się faktyczne władztwo nad rzeczą, co z kolei spowodowałoby zniknięcie pojęcia dzierżyciela

Poruszone zostało zagadnienie kauzalności, a w szczególności skutków upadku kauzy, jednak nie podjęto na ten temat szerszej dyskusji. Najciekawszą zdobyczą jaką przywieźliśmy ze spotkania jest pełny tekst Zielonej Księgi, mimo że jej znaczenie wraz z oddalającą się wizją wprowadzenia nowego kodeksu cywilnego systematycznie maleje. Krótko, w kwesti prawa własności na rewolucję się nie zanosi.

Konferencja była dla nas bez wątpienia ciekawym doświadczeniem. Mieliśmy okazję zetknąć się „na żywo” z autorytetami prawa cywilnego. Sporo również dowiedzieliśmy się o działaniu Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego oraz o sposobie prac legislacyjnych. ale wiele pozostaje do zrobienia...

[por. Zielona Księga ]